Lễ trao kết quả xác định danh tính liệt sĩ bằng quy trình công nghệ giám định ADN mới (NGS-SNP)

Trong không khí đặc biệt hướng tới kỷ niệm 50 năm thành lập Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; chào mừng 81 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, ngày 11/12/2025, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) long trọng tổ chức Lễ trao kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây cũng là hoạt động tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc và gửi lời biết ơn tới thân nhân của các anh hùng liệt sĩ. Sự kiện cũng công bố kết quả làm chủ, áp dụng thành công quy trình công nghệ giám định ADN mới (NGS–SNP).

Toàn cảnh buổi Lễ

Tham dự buổi Lễ có GS.TS. Chu Hoàng Hà – Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; Ngài Marc E. Knapper – Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam; đại diện lãnh đạo Viện Sinh học; đại diện lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; đại diện các cơ quan thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Bộ Ngoại giao, Cơ quan Việt Nam Tìm kiếm Người Mất tích (VNOSMP), Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng và tỉnh Thái Nguyên; đại diện Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam; lãnh đạo và các cán bộ Trung tâm Giám định ADN, cùng thân nhân các gia đình liệt sĩ. 

Phát biểu tại buổi Lễ, Phó Chủ tịch Viện Chu Hoàng Hà cho biết, Quy trình công nghệ giám định ADN mới là kết quả của sự nỗ lực bền bỉ của đội ngũ cán bộ Trung tâm Giám định ADN - Viện Sinh học - Viện Hàn lâm, phối hợp với các chuyên gia và nhà khoa học di truyền – pháp y quốc tế thuộc Ủy ban Quốc tế về Người Mất tích (ICMP). Tập thể các nhà khoa học hai bên đã cùng nghiên cứu, lựa chọn và hoàn thiện quy trình công nghệ giám định phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Dự án hợp tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ về “Nâng cao năng lực giám định nhận dạng người mất tích trong chiến tranh”, do Viện Sinh học - Viện Hàn lâm chủ trì. Quy trình công nghệ giám định ADN mới là sự kết hợp của việc tối ưu phương pháp tách chiết ADN, sử dụng bộ chỉ thị đa hình nucleotide đơn (SNP) của hệ gen nhân, kỹ thuật giải trình tự gen thế hệ mới (Next Generation Sequencing – NGS), hệ thống phần mềm quản lý và khớp nối dữ liệu. Quy trình công nghệ này cho phép xác định chính xác quan hệ huyết thống theo cả dòng cha và dòng mẹ tới 4–5 thế hệ, đặc biệt phù hợp với các mẫu hài cốt liệt sĩ đã chôn cất lâu năm, chỉ có khả năng thu hồi ADN chất lượng kém và bị đứt gãy nhiều (kích thước trung bình khoảng 50-70 bp), thường không thành công với các phương pháp giám định đang sử dụng.

GS.TS. Chu Hoàng Hà – Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu tại buổi Lễ

Phó Chủ tịch Chu Hoàng Hà cho biết thêm, Quy trình công nghệ giám định mới được áp dụng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng) trên 58 mẫu hài cốt. Gần 90% trên tổng số mẫu đã thu được dữ liệu chỉ thị SNP đủ tiêu chuẩn để so sánh, đối khớp phục vụ định danh. Trong đợt phân tích đối khớp đầu tiên  đã xác định chính xác danh tính của hai liệt sĩ là: Liệt sĩ Hoàng Văn Hòa và Liệt sĩ Trần Văn Can. Việc làm chủ và áp dụng thành công quy trình công nghệ mới giúp giải quyết các hạn chế của quy trình giám định nhận dạng hài cốt liệt sĩ bằng ADN ty thể, mở ra hướng giải quyết triệt để “các nút thắt kỹ thuật” tồn tại nhiều năm trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam (Các mẫu hài cốt phân hủy nặng, thiếu thông tin thực chứng, hoặc không còn thân nhân gần). Hai trường hợp liệt sĩ được xác định danh tính và bàn giao kết quả trong buổi Lễ là những minh chứng về lần đầu tiên áp dụng thành công công nghệ mới tại Việt Nam, đánh dấu mốc đặc biệt, mở ra triển vọng giải quyết dần những trường hợp tồn đọng lớn mà khoa học trước đây chưa thể tiếp cận hiệu quả. Phó Chủ tịch Chu Hoàng Hà cũng bày tỏ sự tin tưởng với nền tảng công nghệ hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể tiến hành phân tích trên quy mô lớn hơn, nâng cao năng lực định danh và góp phần đưa nhiều liệt sĩ trở về với gia đình, người thân.

Đại tá Nguyễn Bá Thắng – Phó Giám đốc Cơ quan tìm kiếm người mất tích (VNOSMP) phát biểu tại buổi Lễ

Phát biểu tại buổi Lễ, Đại tá Nguyễn Bá Thắng – Phó Giám đốc Cơ quan Việt Nam tìm kiếm người mất tích (VNOSMP) nhấn mạnh, sự kiện có ý nghĩa đặc biệt không chỉ với các gia đình liệt sĩ mà còn đối với nỗ lực chung trong việc đẩy nhanh tiến trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ Việt Nam còn mất tích. Sự kiện đánh dấu những kết quả cụ thể đầu tiên của dự án chuyển giao công nghệ giám định ADN được triển khai với nguồn kinh phí tài trợ từ Chính phủ Hoa Kỳ và sự đồng hành về kỹ thuật, kinh nghiệm của ICMP. Đây là minh chứng sự hợp tác quốc tế hiệu quả trong lĩnh vực mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc. 

Ngài Marc E. Knapper - Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam phát biểu tại buổi Lễ

Ngài Marc E. Knapper - Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam bày tỏ vinh dự tham gia sự kiện trong bầu không khí kỷ niệm 50 năm thành lập Viện Hàn lâm và kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Hoa Kỳ và Việt Nam. Ngài Đại sứ cho biết, sự kiện hôm nay đánh thêm một dấu mốc quan trọng trong quan hệ đối tác ngày càng phát triển giữa Hoa Kỳ và Việt Nam. Mối quan hệ đối tác được bắt nguồn từ sự tôn trọng lẫn nhau, từ các mục tiêu chung và cam kết chung của hai nước trong việc thực hiện một nhiệm vụ hết sức trang nghiêm và quan trọng (giải quyết các vấn đề còn tồn lại sau chiến tranh giữa hai nước). Ngài Đại sứ ghi nhận và đánh giá cao các kết quả đạt được trong việc hợp tác giữa Viện Hàn lâm với VNOSMP, ICMP và các bộ ngành liên quan. Ông nhấn mạnh, sự hợp tác này giúp chúng ta đi tiên phong trong việc sử dụng công nghệ tiên tiến của Hoa Kỳ để định danh hài cốt liệt sĩ. Ngài Đại sứ vui mừng tuyên bố Chính phủ Hoa Kỳ sẽ thông qua Ủy ban Quốc tế tìm kiếm người mất tích sẽ hỗ trợ thêm 3 triệu đô la cho Việt Nam để hoàn thành dự án. Khoản tài trợ mới này sẽ góp phần đảm bảo cho đội ngũ thực hiện dự án có thêm nguồn lực cần thiết để có thể đạt được mục tiêu còn lại của dự án; tăng cường hơn nữa năng lực của Việt Nam trong việc định danh hài cốt liệt sĩ dựa trên công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới.

Tại buổi Lễ, TS. Lê Hùng Anh – Phó Viện trưởng Viện Sinh học đã công bố kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; GS.TS. Chu Hoàng Hà – Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm và ông Lý Đức Bằng – Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng cũng đã trao kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho 02 gia đình thân nhân liệt sĩ gồm: Liệt sĩ Hoàng Văn Hòa và Liệt sĩ Trần Văn Can.  

TS. Lê Hùng Anh – Phó Viện trưởng Viện Sinh học công bố kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

GS.TS. Chu Hoàng Hà – Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm và ông Lý Đức Bằng – Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng trao kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho 02 gia đình thân nhân liệt sĩ

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia 515, hiện nay cả nước còn hơn 300.000 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính và gần 200.000 liệt sĩ chưa được quy tập và Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thành giám định ADN cho khoảng 20.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình giám định ADN; Phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế và các cơ quan liên quan để mở rộng ứng dụng công nghệ mới tại nhiều nghĩa trang trên toàn quốc nhằm góp phần hoàn thành mục tiêu của Đảng và Chính phủ về công tác định danh liệt sĩ còn thiếu thông tin.