Ký sinh trùng ở gia cầm lây truyền sang người: lần đầu tiên xác định giun mắt gà gây bệnh ấu trùng di chuyển ở người

Trong khuôn khổ nhiệm vụ hỗ trợ nghiên cứu viên cao cấp của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhóm nghiên cứu do PGS.TS. Phạm Ngọc Doanh (Viện Sinh học) chủ trì (giai đoạn 2024–2025) đã lần đầu tiên xác định loài giun tròn Oxyspirura mansoni ký sinh ở mắt gà là tác nhân gây bệnh ấu trùng di chuyển ở người tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên Parasitology Research (2025) 124:46, tạp chí quốc tế uy tín trong lĩnh vực ký sinh trùng học.

Năm 2020, các trường hợp viêm da do ấu trùng di chuyển được ghi nhận tại Sơn La và được xác định thuộc giống Oxyspirura (Dung et al., 2020), nhưng chưa định danh đến loài, khiến nguồn lây nhiễm và biện pháp phòng trị phù hợp chưa thể thiết lập. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đã thu thập và phân tích ấu trùng dưới da từ bệnh nhân cùng với giun trưởng thành ký sinh trong mắt gà của cùng hộ gia đình. Kết quả phân tích trình tự 18S rDNA, ITS2 và cox1 cho thấy sự trùng khớp hoàn toàn giữa ấu trùng ở người và giun trưởng thành ở gà, đồng thời tương đồng hoàn toàn với mẫu Oxyspirura mansoni được định loại tại Thái Lan và Bangladesh. So sánh dữ liệu hình thái của giun trưởng thành theo khóa định loài thuộc giống Oxyspirura của Jairapuri và Siddiqi (1967) cũng củng cố kết luận này.

Phát hiện trên cung cấp bằng chứng về khả năng lây truyền sang người của loài giun tròn ký sinh ở mắt gà, mở rộng hiểu biết về nguyên nhân gây bệnh ấu trùng di chuyển, trước đây chỉ ghi nhận từ các loài động vật có vú (chó, mèo, trâu bò, lợn, chuột…). Việc xác định chính xác nguồn gốc mầm bệnh không chỉ giúp định hướng điều trị hiệu quả cho bệnh nhân mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng bệnh phù hợp, góp phần kiểm soát dịch bệnh trong cộng đồng, giảm thiệt hại chăn nuôi và chi phí y tế. Kết quả nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng cách tiếp cận “One Health” hướng tới bảo vệ đồng thời sức khỏe con người, động vật và môi trường.