Thông tin chung Viện Sinh học

1. Tên đơn vị: VIỆN SINH HỌC

- Năm thành lập: 2025

- Địa chỉ: số 18 đường Hoàng Quốc Việt, Nghĩa Đô, Hà Nội

- Điện thoại: (024) 38362599              Fax: (024) 3 8363144

- E-mail: admin@ib.ac.vn

2. Chức năng, nhiệm vụ của đơn vị:

Quyết định số 307/QĐ-VHL ngày 01/3/2025 của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trên cơ sở hợp nhất ba đơn vị Viện Công nghệ Sinh học, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật và Viện Nghiên cứu hệ gen. Viện Sinh học thực hiện chức năng nghiên cứu cơ bản, phát triển và ứng dụng công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực sinh học, công nghệ sinh học, sinh thái học, tài nguyên sinh vật, y - sinh - dược học và các lĩnh vực có liên quan theo quy định của pháp luật.

Viện Sinh học có nhiệm vụ:

·      Nghiên cứu cơ bản và phát triển công nghệ thuộc lĩnh vực sinh học: Công nghệ sinh học (công nghệ OMICS; công nghệ gen, protein và enzyme; công nghệ tế bào động vật, thực vật; công nghệ vi sinh; công nghệ sinh học biển; công nghệ vật liệu sinh học; công nghệ sinh học môi trường; tin-sinh học và dữ liệu lớn về sinh học); y - sinh - dược học (nhân chủng học, y học cá thể, y học tái tạo, liệu pháp tế bào, liệu pháp gen, vắc-xin, thuốc và chế phẩm sinh học); sinh thái và tài nguyên sinh vật (sinh thái học, đa dạng sinh học, sử dụng hợp lý và phát triển bền vững tài nguyên sinh vật);

·         Nghiên cứu điều tra cơ bản thuộc các lĩnh vực sinh học và các lĩnh vực khoa học liên quan;

·        Đánh giá, dự báo tác động của môi trường và biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái, đa dạng sinh học và đề xuất giải pháp giảm thiểu, thích ứng;

·         Nghiên cứu, giám sát và kiểm soát rủi ro sinh học: Tác nhân sinh vật gây bệnh ở người, động vật, thực vật và bệnh lây từ động vật sang người; đề xuất giải pháp phòng chống dịch bệnh;

·         Tham gia tư vấn chính sách, chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực sinh học, công nghệ sinh học, y - sinh - dược học, công nghiệp sinh học, bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học, tài nguyên sinh vật phục vụ phát triển kinh tế xã hội;

·         Thực hiện nhiệm vụ giám định hài cốt liệt sỹ, nhiệm vụ cơ quan khoa học CITES (Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp) và các nhiệm vụ khác do Chính phủ giao;

·         Thu thập, tiếp nhận, lưu giữ và trao đổi mẫu sinh vật phục vụ mục đích nghiên cứu, giáo dục, đào tạo, bảo tồn và phát triển ứng dụng; quản lý, vận hành bảo tàng chuyên ngành, bộ sưu tập, cơ sở dữ liệu nguồn gen người và sinh vật;

·         Biên soạn các tài liệu liên quan đến các lĩnh vực sinh học;

·         Dịch vụ khoa học công nghệ, tư vấn thẩm tra, giám sát, giám định công nghệ trong các lĩnh vực công nghệ sinh học, y - sinh - dược học, sinh thái học, đa dạng sinh học và tài nguyên sinh vật và các lĩnh vực khoa học, công nghệ có liên quan khác theo quy định của pháp luật;

·         Sản xuất thử các sản phẩm sinh học theo quy định của pháp luật trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu, cải tiến công nghệ trong lĩnh vực: công nghệ sinh học, y - sinh - dược học và các lĩnh vực khác liên quan;

·        Triển khai, ứng dụng, chuyển giao và tiếp nhận công nghệ; hợp tác, liên doanh, liên kết với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để thực hiện các hoạt động nghiên cứu phát triển và thương mại các sản phẩm khoa học theo quy định của pháp luật;

·         Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực công nghệ sinh học, y - sinh - dược học, sinh thái và tài nguyên sinh vật và các lĩnh vực khoa học và công nghệ có liên quan;

·      Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học, công nghệ về công nghệ sinh học, y - sinh - dược học, sinh thái và tài nguyên sinh vật và các lĩnh vực khoa học và công nghệ có liên quan;

·        Quản lý tổ chức, bộ máy; quản lý và sử dụng viên chức, người lao động của đơn vị theo quy định của pháp luật và của Viện Hàn lâm;

·         Quản lý tài chính, tài sản của đơn vị theo quy định của pháp luật và của Viện Hàn lâm;

·         Thực hiện các nhiệm vụ khác do Chủ tịch Viện Hàn lâm giao.

3. Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực: Viện Sinh học có tổng số 375 viên chức và người lao động, trong đó có 234 biên chế; chất lượng nguồn nhân lực: 8 GS, 31 PGS, 125 TS, 106 ThS, 86 CN; 33 nghiên cứu viên cao cấp, 109 nghiên cứu viên chính và chuyên viên chính, 197 nghiên cứu viên và chuyên viên.

4. Thành tựu nghiên cứu của đơn vị trong 5 năm gần nhất

Viện thành lập theo Quyết định số 307/QĐ-VHL ngày 01/3/2025 của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nên thành tựu nghiên cứu trong 5 năm qua được trình bày theo hướng nghiên cứu của 3 đơn vị tiền thân của Viện Sinh học gồm Viện Công nghệ sinh học, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật và Viện Nghiên cứu hệ gen.

Hướng công nghệ sinh học: Viện là đơn vị nghiên cứu đầu ngành về lĩnh vực công nghệ sinh học ở Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu của Viện đã cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các nhà khoa học thành công trong việc chọn, tạo được giống cây trồng mới cho năng suất, chất lượng cao và chống chịu sâu bệnh; chế tạo được các chế phẩm xử lý ô nhiễm dầu và môi trường bằng vi khuẩn; chế tạo, sàng lọc được nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học quý giá từ vi khuẩn, xạ khuẩn, vi tảo, vi nấm; tham gia tích cực vào đề án xác định hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin của Chính phủ với hàng ngàn mẫu hài cốt đã được giám định, trả kết quả định danh về cho nhiều thân nhân liệt sĩ; phát triển và làm chủ các công nghệ mới như công nghệ di truyền ngược, chủ động sản xuất vắc-xin cúm gia cầm A/H5N1 trong nước; nghiên cứu thành công công nghệ cải biến chu trình sinh tổng hợp một số chất có hoạt tính sinh học, giúp tối ưu quá trình thu hồi các sản phẩm của quá trình lên men hay công nghệ nuôi cấy tế bào gốc từ mô mỡ và nhiều nhiệm vụ quốc gia quan trọng khác.

Hướng sinh thái và tài nguyên sinh vật: Viện là đơn vị nghiên cứu và tư vấn khoa học hàng đầu về lĩnh vực đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam. Viện chủ trì thực hiện nhiều đề tài cấp nhà nước, cấp bộ, cấp tỉnh nghiên cứu về khu hệ động vật và thực vật Việt Nam, sử dụng bền vững tài nguyên sinh vật, đa dạng sinh học và bảo tồn nguồn gen, sinh thái học, đánh giá tác động môi trường và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, quan trắc và xử lý ô nhiễm môi trường. Viện đã có nhiều đóng góp trong sự nghiệp bảo vệ, sử dụng và phát triển bền vững tài nguyên sinh vật trên đất liền, biển và hải đảo. Cán bộ của Viện đã tham gia nghiên cứu, biên soạn bộ sách Động vật chí, Thực vật chí Việt Nam, Danh lục Đỏ và Sách Đỏ Việt Nam, xây dựng hồ sơ thành lập các khu bảo tồn, khu di sản thiên nhiên thế giới, khu dự trữ sinh quyển, vườn di sản ASEAN, khu bảo tồn đất ngập nước RAMSAR ở Việt Nam. Viện đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường vinh danh là “Tổ chức có nhiều đóng góp trong công tác nghiên cứu và bảo tồn loài hoang dã giai đoạn 2010-2020”. Một số lĩnh vực nghiên cứu có khả năng ứng dụng trong đời sống, kinh tế xã hội như phòng trừ dịch bệnh trên người, động vật và thực vật, bảo tồn và phát triển cây dược liệu, ứng dụng tri thức bản địa. Cán bộ của Viện cũng tham gia đánh giá tác động môi trường cho các dự án xây dựng các nhà máy điện, xây dựng các khu công nghiệp, bến cảng, khai thác khoảng sản, làm đường ở Việt Nam và Lào. Cán bộ của Viện cũng tham gia tư vấn trong công tác xây dựng văn bản pháp luật, chính sách có liên quan đến bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam cũng như tích cực tham gia các hoạt động có liên quan đến các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết như Công ước về Đa dạng sinh học (CBD), Công ước về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp (CITES), Luật Đa dạng sinh học, Luật Lâm nghiệp, Luật Thủy sản và các Nghị định của Chính phủ.

Hướng nghiên cứu về hệ gen: Viện đã tiến hành giải trình tự và xây dựng hoàn chỉnh hệ gen người Việt Nam đầu tiên làm “trình tự tham chiếu” và bước đầu phân tích nhân chủng học tiến hóa người Việt Nam làm cơ sở khoa học phục vụ cho các nghiên cứu lâu dài về hệ gen người. Phân tích được đặc điểm đa hình cấu trúc phân tử trên cơ sở giải trình tự toàn bộ hệ gen ty thể và một phần nhiễm sắc thể Y của 13 dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam, qua đó xác định nguồn gốc các dân tộc, quan hệ chủng loại phát sinh và nhân chủng học tiến hóa người Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu về gen cũng được ứng dụng hiệu quả trong lĩnh vực y sinh nhằm xác định nguyên nhân gây bệnh như: nghiên cứu ở mức độ phân tử và di truyền với các bệnh hiểm nghèo, các bệnh ung thư, các bệnh thần kinh, bệnh/hội chứng hiếm gặp và một số bệnh thường gặp. Về lĩnh vực nghiên cứu hệ gen học động vật, Viện đã thực hiện giải trình tự và lắp ráp hoàn chỉnh trình tự toàn bộ hệ gen và hệ transcriptome của một số loài thủy sản phục vụ tìm kiếm các chỉ thị phân tử liên quan đến tính trạng tăng trưởng và kháng bệnh, góp phần chọn, tạo giống thủy sản; giải trình tự toàn bộ hệ gen ty thể và đánh giá nguồn gốc tiến hóa của giống vật nuôi ở Việt Nam. Viện cũng từng bước triển khai nghiên cứu về hệ gen của các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm và đặc hữu của Việt nam phục vụ công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Về lĩnh vực nghiên cứu hệ gen học thực vật, Viện cũng triển khai các nghiên cứu xác định và thiết kế được các cấu trúc gen chịu hạn, gen kháng sâu, phục vụ công tác tạo giống biến đổi gen, xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền, bảo tồn và khai thác và sử dụng bền vững nguồn gen quý hiếm từ các cây dược liệu quý của Việt Nam. Về lĩnh vực nghiên cứu hệ gen vi sinh vật, Viện đã nghiên cứu giải mã hệ gen nhiều loài vi khuẩn, xạ khuẩn, vi nấm ở Việt Nam từ đó chọn tạo một số chủng giống có khả năng sinh các hoạt chất có hoạt tính sinh học cao ứng dụng làm thuốc điều trị các bệnh hiểm nghèo hay làm tiền đề cho phát triển các chế phẩm sinh học nhằm tăng sức kháng bệnh, chịu mặn của một số loài thực vật nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu.

Công trình công bố: Trong giai đoạn 2020 - 2024, cán bộ của Viện Sinh học đã công bố trên 2200 bài báo, trong đó có khoảng 1300 bài báo quốc tế và hơn 900 bài báo trong nước, hơn 70 văn bằng sở hữu trí tuệ trong nước và quốc tế và khoảng 100 sách chuyên khảo, giáo trình và tham khảo.

5. Cơ sở vật chất và kỹ thuật hiện có 

 Viện Sinh học có trụ sở làm việc tại số 18 đường Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Viện cũng có 03 phòng thí nghiệm trọng điểm về Công nghệ Vắcxin và ADN ứng dụng; Công nghệ lên men và Kỹ thuật cải biến sinh tổng hợp hoạt chất sinh học và Công nghệ gen.

Đơn vị có các phòng thí nghiệm chuyên sâu tại Khu Nghiên cứu và triển khai công nghệ Nguyễn Văn Hiệu (Trung tâm Giám định ADN, Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng Tế bào gốc và liệu pháp gen, Khu thực nghiệm Sinh học). Bên cạnh đó, Viện có các cơ sở nghiên cứu ngoài trời gồm Trạm Thực nghiệm sinh học Tam Đảo (diện tích 2600 m2) và Trung tâm Đa dạng sinh học Mê Linh (Vĩnh Phúc), với diện tích hơn 170 ha là địa điểm lý tưởng để thực hiện các thí nghiệm và phát triển các chương trình nghiên cứu thiên nhiên. 

Trong giai đoạn 2020-2024, Viện Sinh học đã được đầu tư các thiết bị đầu tay và thiết bị chuyên dùng phục vụ nghiên cứu về công nghệ sinh học, phân loại học, sinh thái học và phân tích sinh học phân tử. Các nhóm nghiên cứu được trang bị các trang thiết bị phục vụ khảo sát hiện trường; các phòng thí nghiệm có các thiết bị phân tích hiện đại (kính hiển vi điện tử quét, kính hiển vi và kính lúp kết nối với máy ảnh, thiết bị đo vẽ và phân tích mẫu vật, máy PCR, máy sắc ký khối phổ,...).

6. Khả năng hợp tác trong và ngoài nước liên quan 

Viện Sinh học đã ký thỏa thuận hợp tác với hơn 60 đối tác là các viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức phi chính phủ quốc tế từ các nước trong khối ASEAN, Anh, Canada, Châu Âu, Châu Phi, Hàn Quốc, Mỹ, Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc,... và trong nước trong nghiên cứu và phát triển công nghệ liên quan đến lĩnh vực công nghệ sinh học, đa dạng sinh học và tài nguyên sinh vật, hệ gen.

Các chuyên gia của Viện tham gia tư vấn cho các cơ quan quản lý trong thực thi các công ước quốc tế và quy định pháp luật liên quan đến đa dạng sinh học, bảo tồn và sử dụng bền vững các loài động vật, thực vật hoang dã.